Soa's voorkomen

De rol van professionals

Wat kun jij doen? Heb je de kennis en kunde om je cliënten te helpen bij een fijn en gezond seksleven? Als professional heb je een belangrijke rol in het vinden, behandelen en voorkomen van soa’s en het maken van gezonde keuzes die passen in het leven van je cliënt. Je kunt bijvoorbeeld: 

• Met je cliënt praten over seks en ondersteunen bij het maken van gezonde keuzes 
• Gedrag dat de kans op een soa groter maakt signaleren en erover praten, zeker als je werkt met kwetsbare doelgroepen 
• Voorlichting geven over gezonde seks, op bijvoorbeeld scholen of aan ouders 
• Je cliënt helpen om zo goed mogelijk partners te informeren 

Samen kunnen we zorgen dat soa’s veel minder worden verspreid. En bereiken we een betere seksuele gezondheid voor iedereen in Nederland. 

Meer kans op een soa

Om de seksuele gezondheid in Nederland beter te maken is het belangrijk dat iedereen weet hoe je een soa kunt voorkomen. Er zijn groepen bij wie soa’s vaker voorkomen en waar goede informatie en ondersteuning en zorgvuldig handelen extra belangrijk is.  

Mensen met meer kans op een soa zijn: 

• Mannen die seks hebben met mannen (MSM)  
• Sekswerkers (mensen die seks hebben in ruil voor geld of goederen) 
• Jongeren onder de 25 jaar 
• Mensen uit een land waar soa’s vaker voorkomen en hun sekspartner 
• Mensen met veel verschillende sekspartners 

Ook is het belangrijk oog te hebben voor mensen met lage gezondheidsvaardigheden. Bijvoorbeeld: 

• Mensen met een (lichte) verstandelijke beperking 
• Mensen met een lagere sociaaleconomische status 
• Mensen uit een cultuur waar minder aandacht is voor seksuele gezondheid 
  
  

Meer over gezondheidsvaardigheden

Hoe help je een soa voorkomen? 

Bewustwording creëren rond een fijn en gezond seksleven is al op jonge leeftijd nodig. Maar ook daarna blijft het belangrijk bij een betere seksuele gezondheid voor iedereen. Als professional werk je hier ook aan mee.

Seksuele vorming 

Fijne en gezonde seks bespreekbaar maken op jonge leeftijd helpt kinderen bij hun seksuele vorming. Het helpt jongeren prettige, veilige en gewenste relaties en seks te hebben wanneer ze er klaar voor zijn. Er zijn bewezen effectieve lespakketten over seksuele vorming voor lagere scholen, middelbare scholen, mbo en speciaal onderwijs.  

Bekijk lespakketten over relaties en seksualiteit 
 
Praten over soa’s en seks met jongeren 

Jongeren willen vaak van alles weten over relaties, seksualiteit en seks. Ze vinden het spannend, ze denken en fantaseren erover en experimenteren ermee. Maar ze zitten ook met vragen en kunnen zich onzeker voelen. 

Signaleer je dit bij je cliënt? Bespreek dat dan. Ook als iemand er zelf niet over begint.  

Heeft je cliënt tips of ondersteuning nodig? Verwijs door naar sense.info voor info over soa’s, seks, en je lichaam. 

Je kunt jongeren ook doorverwijzen naar de Sense Infolijn. Hier kunnen ze per chat, mail of telefoon vragen stellen over: 

• Verliefdheid, seks en relaties 
• Hiv en andere soa’s 
• Je lichaam 
• Ongewenste zwangerschap en anticonceptie 
• Wensen en grenzen 
• Seks en internet 

Het team van de Sense Infolijn bestaat uit professionals uit de gezondheidszorg, jeugdzorg, maatschappelijk werk en onderwijs. 

Praten over soa’s en seks: soa-consult 

Met je cliënt praten over seksueel gedrag en ondersteunen bij het maken van gezonde keuzes hoort bij het soa-consult. Maar hoe doe je dat op de juiste manier? Hoe open je het gesprek over soa’s en seks? Hoe herken je weerstand? Hoe ga je om met cultuurverschillen? En hoe stimuleer je gedragsverandering? 

Lees meer over het soa-consult

Seks in de window-fase 

De window-fase is de tijd tussen een seksueel contact zonder condoom of PrEP en het moment waarop een soa-test kan aantonen dat iemand een soa heeft opgelopen. Afhankelijk van de soa is dit een periode van 2 weken tot 3 maanden. Dit vind je terug in de Beslisboom voor het soa-consult. 

Bespreek al voor de uitslag van de soa-test hoe iemand kan voorkomen dat die een een soa krijgt of doorgeeft. Ook al is nog niet zeker of je cliënt een soa heeft. Geef aan dat je tot de uitslag van de test beter geen seks kunt hebben. 

Sekspartners informeren 

Heeft je cliënt een soa? Bespreek dan hoe die sekspartners van de afgelopen periode informeert. Zo kunnen die zich ook laten testen en zo nodig behandelen. Zo: 

• Krijgt je cliënt de soa niet direct terug van de vaste sekspartner(s) (pingpong-effect) 
• Wordt een soa niet alleen bij je cliënt opgespoord, maar ook in je cliënts omgeving 

In de Multidisciplinaire Richtlijn Soa’s vind je per soa tot hoe lang geleden je cliënt sekspartners informeert.  

Met partnerwaarschuwing.nl kun je je cliënt helpen om sekspartners te informeren. Je vindt er: 

• Tips over hoe je cliënt sekspartners kan informeren 
• Informatie voor professionals, ook over het aanmaken van een code. Hiermee kan je cliënt via SMS sekspartners informeren. Dit kan ook anoniem.

Manieren om soa’s te voorkomen

Om verspreiding van soa’s te voorkomen zijn verschillende interventies beschikbaar. Wat het beste past bij je cliënt verschilt per persoon en per situatie. Soms vullen middelen elkaar aan. Het adviseren van de juiste middelen voor je cliënt om soa’s te voorkomen is dus maatwerk.  

Zetten we de middelen op de juiste manier in? Dan kunnen we seksuele gezondheid in Nederland bevorderen. En komen we steeds dichter bij 0 nieuwe hiv-infecties. 

Condooms 

Condooms zijn een belangrijk middel om verspreiding van soa’s te voorkomen. Ze kunnen veel soa’s voorkomen, maar helpen niet tegen alle soa’s goed. Condooms helpen minder goed tegen herpes, genitale wratten, schaamluis en schurft. 

Niet iedereen vindt het makkelijk om voor of tijdens de seks over condooms te beginnen. Op sense.info staan tips voor jongeren om te praten over condooms. 
 

Lees meer over het gebruik van condooms

Snel testen en behandelen 

Een soa snel vinden bij je cliënt heeft een aantal voordelen.. Zo: 

• Kun je complicaties voorkomen 
• Kan iemand de soa niet doorgeven 
• Kunnen sekspartners snel geïnformeerd en behandeld worden zodat ook zij de soa niet kunnen doorgeven 

Lees meer over het testen van soa’s
Lees meer over het behandelen van soa’s

Hiv voorkomen met PrEP en PEP 

Om tot 0 nieuwe hiv-infecties in Nederland te komen is het nodig dat mensen die meer kans op hiv hebben hier iets tegen kunnen doen. Middelen om dit te realiseren zijn condooms, PrEP en PEP. PrEP is een pil die zorgt dat je geen hiv krijgt. Je slikt deze preventief. Er zijn 2 manieren om PrEP te gebruiken: dagelijks of rondom de seks. Voor meer details raadpleeg je de Nederlandse PrEP-richtlijn.

PEP is een kuur van een maand die kan voorkomen dat iemand hiv krijgt nadat die seks heeft gehad. Je kunt dit aan je cliënt voorschrijven als die tijdens seks een grote kans heeft gehad op hiv. 
 

Lees meer over PrEP

Hiv behandelen: Niet meetbaar = Niet overdraagbaar (N=N) 

Een ander middel om tot 0 nieuwe hiv-infecties te komen is een snelle behandeling van iemand met hiv. Met de juiste behandeling is hiv meestal na 3 tot 6 maanden niet meer meetbaar in het bloed. En dus ook niet overdraagbaar op anderen (Niet meetbaar = Niet overdraagbaar, N=N). Ook niet tijdens seks zonder condoom. 
 

Lees meer over N=N

Vaccinatie HPV en hepatitis B 

Vaccinatie kan HPV en hepatitis B voorkomen. Op dit moment worden jongeren vanaf 9 jaar gratis gevaccineerd tegen HPV om baarmoederhalskanker en andere soorten kanker door HPV te voorkomen. Soa Aids Nederland wil dat er ook een gratis vaccinatie beschikbaar komt voor de varianten van HPV die genitale wratten veroorzaken. Om zo emotioneel leed te voorkomen en huisartsen te ontlasten. 
 

 Lees meer over HPV-vaccinatie

Ook hepatitis B kan voorkomen worden met een vaccinatie. Mensen met meer kans op hepatitis B kunnen zich bij de GGD gratis laten vaccineren.  
 

Lees meer over hepatitis B-vaccinatie 

Schone penis en vulva 

Voorlichting over goede hygiëne van de penis of vulva helpt ook om soa’s te voorkomen. Niet goed wassen (bijvoorbeeld met zeep) kan zorgen voor een infectie als Candida of bacteriële vaginose. Met deze infecties krijgt iemand makkelijker een soa.  

Op sense.info staat informatie voor jongeren over hoe je de penis en vulva schoonhoudt.