Honderd jaar -1954-1963

1954–1963: Wild geslachtsverkeer

Het gaat goed in de jaren vijftig: na de oorlog is het aantal geslachtsziekten verrassend snel afgenomen. Dankzij penicilline zijn deze ziekten gemakkelijk te genezen. De overdracht neemt zo steeds verder af. Er wordt zelfs gesproken over het uitsterven van geslachtsziekten. Zowel de overheid, artsen als burgers zien weinig dreiging meer in syfilis en gonorroe. Als gevolg daarvan wordt de seksuele omgang steeds vrijer. Niet alleen onder heteroseksuelen, maar ook onder een ‘nieuwe’ groep: de homoseksuele mannen.

Penicilline

In het begin van de jaren vijftig maakt men zich weinig zorgen over geslachtsziekten. Penicilline is immers het wondermiddel tegen dit soort aandoeningen. Er valt geen resistentie van gonokokken (de bacteriën die gonorroe veroorzaken) tegen penicilline te verwachten, zo schrijven Marcuse en Husets in 1954. Toch blijkt een paar jaar later het tegendeel: het aantal recidieven (opnieuw optreden van symptomen) bij gonorroe is bijna vier keer zo hoog als in 1954. Dit ondanks het twee à viermaal verhogen van de dosis penicilline. In 1960 bevestigt onderzoek dat er gonokokkenstammen circuleren die minder gevoelig zijn voor antibiotica. ‘Chronische gonorroe’ ontstaat. De patiënt ervaart dan geen klachten, maar is wel besmettelijk.

Het gevaar van de onverschilligheid

Tot 1955 gelooft men dat de geslachtsziektebestrijding geslaagd is. In 1958 zouden geslachtsziekten zelfs uitstervende zijn. Nederland telt zo weinig patiënten, dat het opsporen van infectiebronnen niet zo belangrijk meer lijkt. Ook neemt het budget voor geslachtsziektebestrijding af van 287.000 gulden in 1951 tot 117.000 gulden in 1961. Er zijn rond die tijd nog maar twintig adviesbureaus, terwijl er voorheen vijftig werkzaam waren. Ondertussen kent ook de burger weinig angst voor geslachtszieken. Men ziet geen obstakels voor ‘wild’ geslachtsverkeer.

Adviesbureaus in Nederland

In 1963 zijn er nog maar twintig adviesbureaus.

Internationale ontwikkelingen

In andere landen begint de toename van geslachtsziekten eerder dan in Nederland. Engeland bemerkt in 1958 een stijging van het aantal syfilispatiënten. Men schrijft dit toe aan ‘a widespread deterioration in the nation’s sex habits.’ Ook is in zowel Engeland als Amerika een toename te zien in geslachtsziekten bij teenagers van 15 tot 19 jaar. Er zijn verschillende verklaringen voor de toename van geslachtsziekten: bijvoorbeeld de opkomst van (arbeids)migratie en het feit dat artsen niet altijd in staat zijn om syfilis te herkennen. Ook is er een ‘nieuwe’ groep waaronder geslachtsziekten zich snel verspreiden: homoseksuele mannen.

Homoseksualiteit

Hoewel er lang gezwegen is over homoseksualiteit, komt er vanaf 1957 internationale aandacht voor mannelijke homoseksuelen. Men verklaart de hoeveelheid geslachtsziekten bij deze groep door de ‘promiscuïteit’: geslachtsverkeer met wisselende partners. Opmerkelijk is, dat mannen vaak niet weten een geslachtsziekte (‘vrouwenziekte’) te kunnen oplopen door homoseksueel contact. In 1963 pleiten arts P. de Cock en professor E.H. Hermans sr. daarom voor maatregelen tegen het gevaar dat ‘zowel homoseksuele kringen als anderen bedreigt’. Zij zetten tevens het fenomeen ‘homoseksualiteit’ uiteen aan de hand van enkele beschrijvingen.

Een 'genezen' homo

Bron afbeelding

Homoseksualiteit is een nieuw fenomeen, ook wel gezien als een ziekte. Deze 'genezen' homo wordt gedoopt.

Behandelingsboekje

Zeemannen

Vanaf 1956 blijken er nogal wat haken en ogen zitten aan de Conventie van Brussel. Zeemannen, die volgens deze conventie gratis behandeling krijgen, verscheuren soms hun anonieme behandelingsboekje. Zij vrezen dat anderen via het boekje te weten komen dat ze een geslachtsziekte hebben. En er is nog een probleem: geslachtszieke zeemannen verwachten dat de stuurman hen ter behandeling penicilline inspuit. Maar doordat met de penicilline de symptomen van een geslachtsziekte verdwijnen, verzuimen veel zeemannen de bureaus te bezoeken voor nader onderzoek. Daardoor wordt niet uitgesloten of zij nog besmettelijk zijn. In 1963 zullen nieuwe voorschriften van kracht worden om dit probleem op te lossen.

Delen