Terug naar overzicht

Online testen op soa’s en hiv: resultaten van Man tot Man Testlab

29/05/2017

Praktijk

Auteur(s): Koenraad Vermey (Soa Aids Nederland), Michelle Kroone (GGD Amsterdam) en Hannelore Götz (GGD Rotterdam-Rijnmond)

Er is de afgelopen jaren veel aandacht voor nieuwe e-health-initiatieven en online testaanbod voor soa’s en hiv via internet (RIVM & Soa Aids Nederland, 2016). Al sinds 2008 brengt Man tot Man Testlab soa-testen op een laagdrempelige manier via internet aan de man, die seks heeft met mannen (MSM). Testlab is een online hiv- en soa-testfaciliteit speciaal ontwikkeld voor MSM. Via Mantotmantestlab.nl vullen gebruikers een online test-aanvraagformulier in. Hiermee gaan zij voor naar een deelnemende afnamelocatie, op het moment dat zij dat willen. Dit kan desgewenst anoniem. Sinds de start zijn er via Testlab al meer dan 20.000 consulten uitgevoerd.

Dankwoord: dit artikel was niet mogelijk geweest zonder het werk van vele collega’s die aan Man tot Man Testlab bijgedragen hebben.

Testlab op een rij

  • Man tot Man Testlab is een initiatief van GGD Amsterdam, GGD Rotterdam-Rijnmond en Soa Aids Nederland, in samenwerking met de Dienst Jeugd & Gezondheid Dordrecht, GGD Haaglanden, GGD Groningen, GGD Fryslân en GGD Drenthe (Sense-regio Noord-Nederland).
  • Elke GGD werkt samen met afnamelocaties en diagnostische laboratoria, waar de testen verzameld en uitgevoerd worden.
  • Kosten voor Testlab worden regionaal verrekend binnen de regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (ASG).
  • Testlab is onlosmakelijk verbonden met Man tot Man, de landelijke samenwerking op het gebied van seksuele gezondheidsbevordering voor mannen die seks hebben met mannen. Op Mantotman.nl vinden MSM informatie, advies en diensten om soa’s en hiv te voorkomen en hun seksleven gezond te houden.
     

Zo werkt Man tot Man Testlab

De vragenlijst op Mantotmantestlab.nl dient als selectie-instrument voor gebruikers. Dit betreft dezelfde vragen als die verplicht gesteld zijn voor de registratie van consulten bij de Centra Seksuele Gezondheid, ten behoeve van de soa-surveillance door het RIVM. MSM die in aanmerking komen voor PEP, gewaarschuwd zijn voor een soa of klachten hebben van een soa of hiv, worden geëxcludeerd en verwezen naar de GGD  of huisarts voor een test.

MSM worden via Testlab standaard getest op gonorroe, chlamydia, syfilis en hiv. Een hiv-test wordt aangeboden op basis van ‘opt-out’, dat wil zeggen dat de gebruiker zelf moet aangeven als hij niet op het virus getest wil worden. Gebruikers krijgen een verwijzing naar de GGD om gratis tegen hepatitis B gevaccineerd te worden.

Zodra de testuitslag bekend is, ontvangen gebruikers een mail. Gebruikers bekijken de testuitslag online met hun persoonlijke inlogcode en wachtwoord. Deze uitslag vertelt niet specifiek welke soa gevonden is, maar zegt alleen of er wel of geen soa gevonden is. De specifieke uitslag, behandeling en nazorg krijgen gebruikers met een doorverwijzing naar het Centrum Seksuele Gezondheid.

Testlab blijft groeien

Sinds de start is het aantal consulten sterk gestegen en zijn meer GGD-regio’s Testlab gaan aanbieden. Zie tabel 1 voor de regionale cijfers per volledig kalenderjaar.

tabel: aantal Testlab-consulten per regio

tabel 1: data

Wie maken gebruik van Testlab?

In 2016 was de helft van de consulten onder mannen van 34 jaar of jonger. Consulten en gebruikers betekenen in dit geval hetzelfde: één individu kan meerdere malen als gebruiker meegeteld worden. De jongste gebruiker was 16 jaar, de oudste 76 jaar. Van alle gebruikers tussen 2011 en 2016 was 71,4% van Nederlandse afkomst. Het percentage Nederlandse afkomst was in deze periode het kleinst in Amsterdam  (67,6%) en het grootst in Friesland (91,4%). Van alle gebruikers in de periode 2014-2016 bleek 76,7% hoogopgeleid, zat 5,1% nog op havo/vwo/gymnasium en was 15,7% laagopgeleid.

Vragen omtrent seksueel gedrag worden uitgevraagd voor de laatste zes maanden:

  • De helft van de Testlab-gebruikers heeft 6 of meer sekspartners gehad. Dit is door de jaren heen stabiel gebleven.
  • Het percentage van gebruikers dat in 2016 aangegeven heeft te zijn betaald voor seks in de afgelopen zes maanden, is 0,9%.  
  • Het percentage mannen dat invult betaald te hebben voor seks, is gedaald van 6,2% in 2010 naar 4,2% in 2016.  
  • Het percentage gebruikers dat aangeeft seks met mannen én vrouwen te hebben gehad, is licht gedaald van 12,7% in 2010 naar 10,9% in 2016. 

tabel 2: etniciteit

Testgeschiedenis op hiv en andere soa’s

In 2016 was bijna een kwart van de gebruikers (23,2%) in het afgelopen jaar gediagnosticeerd met chlamydia, syfilis of gonorroe (niet in tabel). Bijna 93% van de gebruikers was eerder op hiv getest. Bijna de helft van deze groep was in het afgelopen jaar nog op hiv getest (niet in tabel). Zie ook tabel 3. Tussen 2010 en 2016:

  • zijn meer dan 18.000 hiv-testen verricht.
  • is het percentage gebruikers dat eerder op hiv getest is, toegenomen: van 84,4% in 2010 tot 92,8% in 2016.
  • is het percentage bekend hiv-positieve gebruikers van Testlab gestegen: van 5,6% in 2010 tot 8,5% in 2016. Tegelijkertijd is het percentage gedaald van de gebruikers die ‘opt-out’ kiezen voor een hiv-test (van 8,7% in 2010 naar 3,1% in 2016).

tabel 3: hiv-testgedrag

Testlab vindt soa’s én hiv

Onder gebruikers van Man tot Man Testlab:

  • werden tussen 2010 en 2016 3433 bacteriële soa’s (chlamydia, gonorroe en syfilis) en 152 nieuwe hiv-infecties gevonden.
  • werd in 2016 bij één op de zes minstens één soa-infectie of hiv vastgesteld.
  • was de meest gediagnostiseerde soa in 2016 anale chlamydia (5,8%), gevolgd door de diagnose keelgonorroe (4,4%) en anale gonorroe (3,9%).

Tussen 2010 en 2016 fluctueerden de vindpercentages van de bacteriële soa’s licht. Een afname van het aantal gediagnostiseerde gonorroe-infecties in Amsterdam zorgde in 2014 voor een tijdelijke daling van het totale vindpercentage. Hoewel er nog steeds nieuwe hiv-infecties via Testlab gevonden worden, daalde het vindpercentage van nieuwe hiv-infecties tussen 2010 en 2016. Sinds 2014 ligt dit rond de 0,6%. Het totale vindpercentage van de vier soa’s schommelde in deze periode rond 14%. Zie verder  tabel 4.

tabel 4: soa-vindpercentages per consult

* Exclusief positieve serologie bij oude syfilis-infecties.
** Door het toevoegen van een confirmatietest in 2014 in de regio Amsterdam is het aantal vals-positief gediagnosticeerde gonokokken-infecties in de keel gedaald. Tot 2014 was het niet mogelijk om orale chlamydia-infecties in het systeem te registreren; deze werden geregistreerd als orale gonorroe.

Wat zeggen deze cijfers over Testlab?

De groei van Man tot Man Testlab laat zien dat het aanbod nog steeds voorziet in de behoefte van mannen om online, op een zelfgekozen moment, anoniem en snel een test op soa’s en hiv te regelen (Herberigs, 2013; Koekenbier, 2009). In de afgelopen jaren hebben steeds meer seksueel actieve MSM Testlab gebruikt, zowel in grootstedelijke als rurale GGD-regio’s. Naast een grote toename van het aantal consulten bleef het totale vindpercentage stabiel. Ook vindt Testlab nog steeds tientallen hiv-infecties per jaar. Het is duidelijk dat Testlab succesvol blijft in het opsporen van soa’s in een seksueel actieve groep mannen die seks hebben met mannen.

Met een totaal vindpercentage van ongeveer 14% vindt Man tot Man Testlab veel soa’s, maar wel minder dan bij reguliere soa-consulten van de Centra Seksuele Gezondheid. Dit vindpercentage ligt landelijk rond 20% onder MSM (Van den Broek et al., 2016). Dit verschil wordt waarschijnlijk verklaard doordat mannen met een verhoogde kans op een soa (bijvoorbeeld soa-gerelateerde klachten en partnerwaarschuwing voor soa) worden uitgesloten van Testlab en worden doorverwezen worden naar GGD of huisarts.

De toekomst van Testlab

Sinds 2010 is er veel veranderd in het testlandschap van de Nederlandse soa-bestrijding. Zowel aan de vraag- als aanbodkant neemt de aandacht voor online testen toe. Sinds 2015 is er een plafondregeling van kracht, waardoor het aantal consulten bij Centra Seksuele Gezondheid niet meer onbeperkt kan groeien en GGD’en strenger selecteren wie gebruik mag maken van het aanvullende testaanbod.

Extra aandacht is er voor kostenbesparing, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de soa-bestrijding. Op basis van jarenlange ervaring biedt Man tot Man Testlab hiervoor een kansrijke optie. Niet voor niets werken sinds de start steeds meer GGD-regio’s samen en maken steeds meer MSM gebruik van het online aanbod. Na de zomer van 2017 zullen twee nieuwe GGD-regio’s Testlab gaan implementeren.

Voor een duurzame toekomst is het noodzakelijk dat de groei van Testlab niet leidt tot een evenredig grote kostenstijging of belasting bij de GGD’en. Dankzij de groei van het aantal consulten kunnen GGD’en nog scherper gaan onderhandelen over de kosten van laboratoriumdiagnostiek. Ook valt er tijdswinst te behalen, door de logistieke afhandeling van consulten beter te laten aansluiten op de werkwijzen van de deelnemende regio’s. Samen met de regionale GGD’en gaat Soa Aids Nederland in 2017 werken aan deze verbeterslag, zodat Man tot Man Testlab hét succesvoorbeeld blijft van efficiënt en goed testaanbod via internet.

Referenties

  • Herberigs, B. (2013). Verbetering promotie MAN tot MAN Testlab. Advies in opdracht van Soa Aids Nederland.
  • Koekenbier, R. (2009). Evaluatieverslag Test Lab: de online soa en hiv test applicatie van  MAN tot MAN. Een studie naar gebruik, effectiviteit en usability/acceptability.
  • Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) & Soa Aids Nederland (2016). Evaluatie van het aanbod van online-aanbieders van soa-zelftesten in Nederland. RIVM Rapport 2016-0143. Bilthoven: RIVM.
  • Van den Broek I.V.F. , van Aar F., van Oeffelen A.A.M., Woestenberg P.J., Heijne J.C.M., den Daas C., Hofstraat S.H.I., Hoenderboom B.M., van Wees D., van Sighem A.I., Nielen M.M.J.,= & van Benthem B.H.B. (2016) Sexually transmitted infections in the Netherlands in 2015. RIVM report: 2016-0027. Bilthoven: RIVM.
Delen

Alle SekSoa Magazine artikelen zijn terug te vinden in ons archief

Bekijk archief