Terug naar overzicht

Uitslag op de penis: niet altijd een candida

02/03/2012

Medisch
Foto 1: Candida balanitis
Foto 2: Candida balanitis
Foto 3: Balanitis simplex

Uitslag op de penis is een frequent voorkomende klacht waar veel mannen de soa-poli of polikliniek dermatologie in het UMCU voor bezoeken. Vaak is er al behandeld met een lokaal antimycoticum zonder goed resultaat. In de meeste gevallen is dan sprake van een niet-specifieke balanitis (balanitis simplex) die een andere aanpak nodig heeft dan de balanitis die te wijten is aan een gistinfectie met Candida albicans.

Bij uitslag op de penis of voorhuid is er vaak sprake van een balanitis (ontsteking van de glans penis) of posthitis (ontsteking van de voorhuid). Vaak is het (bij een onbesneden man) een combinatie van beiden en spreekt men van een balanoposthitis. Over het voorkomen van deze aandoening in de algemene bevolking zijn enkele cijfers bekend. Geschat wordt dat globaal 3% van de onbesneden mannen last hebben van een balanitis. Registraties tijdens de NIVEL-studie uit 2004 lieten een prevalentie van balanitis 4.3/1000 mannen zien in de huisartsenpraktijk. Ongeveer 11% van de mannelijke bezoekers van GU (Genito-urinary)-klinieken in het Verenigd Koningrijk presenteren zich met balanitis.1

Onbesneden mannen Balanitis wordt vaker gezien bij onbesneden mannen. Dit komt omdat tussen de voorhuid en de glans penis een ruimte zit waar huidschilfers, vetten en zweet ophopen, het zogenoemde smegma. Een ophoping van smegma kan, bij een inadequate hygiëne, een balanitis induceren. Bij een vernauwde voorhuid (phimosis) kan het smegma moeilijker verwijderd worden wat makkelijk kan leiden tot een balanitis.
Los van de oorzaak van de balanitis is het handig om balanitis in te delen in een acute en een chronische balanitis.2
In dit artikel zullen wij in het kort een aantal oorzaken van een acute danwel chronische balanitis beschrijven en ons daarna vooral toespitsen op de Candida balanitis en de balanitis simplex.

Acute balanitis Acute balanitis kent vele oorzaken en in veel gevallen is er sprake van een combinatie van een aantal factoren. Er zijn verschillende micro-organismen die acute balanoposthitis kunnen veroorzaken. Groep A en B streptokokken zijn de meest voorkomende verwekkers. Andere oorzaken zijn: Candida albicans, andere Candida species en diverse anaerobe bacteriën zoals Gardnerella vaginalis en Bacteroides melaninogenicus en niet-venerische spirocheten.2 Verder kunnen de micro-organismen die seksueel overdraagbaar zijn, acute balanitis veroorzaken. Dat zijn vooral Trichomonas vaginalis, Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae, syfilis en herpes.
Infecties met chlamydia en gonorroe presenteren zich meestal met een urethritis, maar kunnen zich ook primair met een balanitis presenteren.
Infectie met het Herpes Simplex Virus (HSV) en syfilis zijn de meest voorkomende oorzaken van genitale ulcera.3 Echter zowel een infectie met HSV als syfilis kan zich ook presenteren als een primaire balanitis.3,4,5
Niet-infectieuze oorzaken van acute balanitis zijn: trauma, irritatie en/of allergische reactie op stoffen die op de penis aangebracht zijn. Dit kunnen heel diverse stoffen zijn, bijvoorbeeld podofyllotoxine (voorgeschreven voor genitale wratten), deodorants, spermicide, genotsverhogende stoffen et cetera.

Chronische balanitis Chronische balanitis kent, net als acute balanitis, vele oorzaken. Infecties, zowel non-venerische en venerische, zijn zelden de oorzaak. Een candida-infectie is hierop een uitzondering, hoewel dit niet vaak voorkomt. Geschat wordt dat 30% van de chronische balanitiden veroorzaakt wordt door een Candida-infectie. Waarbij vooral mannen met diabetes mellitus of mannen met een verstoorde weerstand, bij bijvoorbeeld een hiv-infectie, zijn betroffen.2,6,1
In veel gevallen is er sprake van een chronische balanitis zonder een specifieke oorzaak. In deze gevallen spreekt men van balanitis simplex of niet-specifieke balanitis.7,8 Hierbij is dan vaak sprake van verminderde (en daarmee een ophoping van smegma) danwel overmatige (frequent wassen met zeep) hygiëne.
Naast de bovengenoemde oorzaken van een balanitis is er een aantal huidaandoeningen die op de glans penis kunnen voorkomen, zoals lichen sclerosus, psoriasis, lichen planus, seborroïsch eczeem, pemphigus en dermatitis artefacta.
Twee, tamelijk zeldzame vormen van balanitis zijn: balanitis circinata en balanitis plasmocellularis van Zoon.

Anamnese Bij een acute balanitis kan sprake zijn van een zich snel ontwikkelende zwelling, pijn, roodheid, erosies en pusvorming. Phimosis en paraphimosis komen ook vaak voor. Bij chronische balanitis kunnen chronische jeuk, pijn en een brandend gevoel optrede. Een zwelling is zeldzaam, behalve bij een Candida balanitis.
Bij een acute balanitis staan erytheem, zwelling, erosies, (pussende) afscheiding, foetor phimosis en paraphimosis op de voorgrond. (zie foto 1). Met name een Candida balanitis bij een patiënt met diabetes mellitus kan met flinke pusvorming gepaard gaan. Een Candida-infectie kan echter ook vergezeld gaan met discrete papels en pustels (zie foto 2).
Bij een chronische balanitis simplex staan erytheem, papels, schilfering, erosies en rhagaden op de voorgrond (zie foto 3).

Soa-screening Een balanitis simplex is vaak op het klinisch beeld goed te herkennen en aanvullende diagnostiek is niet nodig. Bij een acute balanitis moet overwogen worden om een soa-screening te doen.
Bij de klinische verdenking op een Candida balanitis moet er een KOH-preparaat gedaan worden om de aanwezigheid van gisten aan te tonen. Bij microscopisch onderzoek ziet men in dat geval pseudohyfen in het KOH-preparaat.
Eventueel kan er een banale kweek afgenomen worden bij de verdenking op aerobe/anaerobe balanitis. Bij twijfel over de diagnose kan het soms nodig zijn om een biopsie te verrichten voor een histopathologisch onderzoek.

Behandeling Een balanitis simplex wordt, zoals eerder beschreven, vaak veroorzaakt door onvoldoende, danwel overmatige hygiëne. Wanneer men vermoedt dat de balanitis grotendeels door verminderde hygiëne veroorzaakt wordt, wordt patiënten geadviseerd om zich te wassen met een NaCl-oplossing 0,9%.6 Overmatig wassen met zeep wordt afgeraden.
Als hygiëneregels geen goed resultaat hebben bij een balanitis simplex, kan behandeld worden met een mild werkend corticosteroid, bijvoorbeeld Hydrocortison 1% crème.
Als de balanitis simplex veroorzaakt wordt door een ernstige phimosis is een circumcisie te overwegen.

Een Candida balanitis wordt behandeld bij aanwezigheid van klachten met een lokaal antimycoticum, bijvoorbeeld miconazol crème 2% 1-2 dd.9 Bij therapieresistente gevallen en bij patiënten met diabetes kan een systemisch antimycoticum overwogen worden, bijvoorbeeld fluconazol 150 mg per os eenmalig.6,1 Bij recidiverende klachten van een Candida balanitis kan het verstandig zijn om de partner mee te behandelen.

  1. Alessi E, Coggi A, Gianotti R Review of 120 biopsies performed on the balanopreputial sac. from zoon’s balanitis to the concept of a wider spectrum of inflammatory non-cicatricial balanoposthitis. Dermatology 2004;208:120-4
  2. Bunker CB. Male Genital Skin Disease. Saunders 2004
  3. Edwards SK. Management of syndromes. European guideline for the management of balanoposthitis. International Journal of STD & AIDS 2001; 12(3):68-72
  4. Edwards SK, Handfield-Jones S. 2008 UK National Guidline on the Management of Balanoposthitis. Clinical Effectiveness Group Britisch Assosiation for Sexual Health and HIV. (http://www.bashh.org/guidelines)
  5. Köhn F-M. Diseases of the Male Genitalia. In: Burgdorf WHC, Plewig G, Wolff, Landthaler. Braun-Falco’s Dermatology. Derde druk. Springer; 2009
  6. Nederlandse vereniging voor dermatologie en venereologie (NVDV). Samenvatting van de NVDV richtlijn soa van 2011
  7. Sharma Babu C, Vitharana S, Higgins S.P. Primary syphilis presenting as balanitis. Int Journal of STD&Aids 2007; 18: 497-498.
  8. Abdennader S, Janier M, Morel P. Syphilitic balanitis of Follmann: Three case reports. Acta dermato-Venereologie. 2011; 91: 191-192.
  9. English III JC, Laws RA, Keough GC; Wilde JL, Foley JP, Elston DM. Continuing Medical Education; Dermatoses of the glans penis and prepuce. Journal of the American Academy of Dermatology. 1997; 37: 1-26.
Delen

Alle SekSoa Magazine artikelen zijn terug te vinden in ons archief

Bekijk archief