Terug naar overzicht

Casus: vanaf welk moment na inname beschermt PrEP?

18/12/2018

Pre-Expositie Profylaxe (PrEP) is een combinatie van 2 antivirale middelen (tenofovir disoproxil en emtricitabine) die beschermt tegen een hiv-infectie. De vraag naar hiv-preventiepil PrEP neemt toe. Ook in de huisartsenpraktijk. Dat heeft te maken met de verlaging van de prijs van de pil en met het positieve advies van de Gezondheidsraad(1) over de verstrekking van deze middelen aan mensen die een hoog risico lopen op een hiv-infectie. Voor hulpverleners is een richtlijn(2) opgesteld die aangeeft welke counseling en welke controles moeten plaatvinden bij mensen die PrEP willen gaan gebruiken. Deze richtlijn en het bijbehorende PrEP dossier(3) op de site van Soa Aids Nederland geven antwoord op de meeste vragen die patiënten aan hulpverleners kunnen stellen over PrEP. Maar niet op alle, zoals onderstaande casus illustreert.

Praktijk

Auteur(s): Janny Dekker, huisarts-onderzoeker UMCG. Lid SeksHag en lid van de Gezondheidsraadcommissie die advies heeft uitgebracht over PrEP. Elske Hoornenborg, internist-infectioloog GGD Amsterdam. Projectleider van het Amsterdam PrEP (AMPrEP) project.

Martijn van 28 twijfelt tussen intermitterend en dagelijks PrEP gebruik
Martijn is een 28-jarige man die wisselende contacten heeft met mannen. Hij gebruikt condooms, maar voelt zich desondanks niet altijd veilig omdat hij receptieve anale seks heeft (‘bottom’) en dan afhankelijk is van condoomgebruik door partner. Hij gebruikt nu PrEP op voorschrift van zijn huisarts. Hij is vooral seksueel actief in het weekend. Daarom heeft hij gekozen voor een intermitterend schema van inname van de PrEP pillen: 2-24 uur voor de verwachte seksuele activiteit 2 pillen en vervolgens elke 24 uur 1 pil tot er 2 pillen zijn genomen na het laatste sekscontact.

Hij geeft de voorkeur aan dit schema boven het schema van dagelijks 1 pil, omdat hij dan minder pillen hoeft te slikken. Helaas leidt gelijktijdige inname van 2 pillen bij hem tot onacceptabele bijwerkingen: diarree en stekende buikpijn. Zijn vraag is nu hoe lang het duurt, bij een schema van dagelijks 1 pil innemen, voor hij beschermd is. Als die termijn kort is, zou hij eenmaal daags een pil kunnen nemen en seksueel contact kunnen hebben zodra de concentratie PrEP voldoende is.

Het blijkt nog niet zo makkelijk te zijn om een antwoord te geven op de vraag van Martijn: in de Nederlandse richtlijn over PrEP wordt het nog niet genoemd.  

Op de website van de CDC staat:

  • PrEP reaches maximum protection from HIV for receptive anal sex at about 7 days of daily use4 dus PrEP beschermt optimaal tegen hiv bij receptieve anale seks na 7 dagen dagelijks gebruik van de pil.

Een rapport over PrEP van UNAIDS UNAIDS meldt:

  • The length of daily dosing required to reach protective levels for rectal exposure has been estimated as five days5 ofwel het aantal dagen dat nodig is om beschermd te zijn tegen hiv bij anale seks wordt geschat op 5 dagen.

Die termijnen lijken wat lang, gegeven het feit dat bij een intermitterend schema bescherming al aanwezig is 2 uur na inname van 2 pillen. In de IPERGAY studie* werd gekeken naar het effect van een intermitterend schema op hiv-infecties en het bleek dat dit even veilig en effectief is als dagelijks gebruik. De adviezen van CDC en UNAIDS zijn gebaseerd op studies waarin naar plasma- of mucosaspiegel is gekeken, maar mogelijk zijn die niet de belangrijkste randvoorwaarden voor de effectiviteit van PrEP.

Van de internist-infectioloog komen wat praktische tips: soms helpt het om tweede pil een uur na de eerste te nemen. Soms worden de bijwerkingen minder na 4 of 5 keer intermitterende PrEP. Overigens kun je ook bij dagelijks gebruik met 2 pillen beginnen, zodat je direct beschermd bent. Houd anders 5 dagen aan, de 7 dagen van de CDC is wel heel erg aan de voorzichtige kant**. De huisarts koppelt de tips terug naar Martijn, die met dit antwoord wel uit de voeten kan. Hij gaat proberen of het beter gaat als hij een uur neemt tussen de eerste 2 pillen. En dat de bijwerkingen mogelijk minder worden als hij langer PrEP gebruikt, vindt hij geruststellend.


Bronnen

*Franse studie waarin de effectiviteit van intermitterend gebruik van PrEP werd aangetoond
**Voor bescherming van vrouwen tegen hiv gelden langere termijnen!

  1. HIV Pre-expositie profylaxe (PrEP) richtlijn Nederland
  2. Dossier PrEP
  3. https://www.gezondheidsraad.nl/sites/default/files/grpublication/advies_prep.pdf
  4. https://www.cdc.gov/hiv/basics/prep.html
  5. Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS). Oral Pre-Exposure Prophylaxis. Questions and Answers. Genève: UNAIDS, 2015. Reviewed and updated March 2016
Delen

Alle SekSoa Magazine artikelen zijn terug te vinden in ons archief

Bekijk archief