Terug naar overzicht

6 manieren om de drempel tot soa-testen te verlagen bij sekswerkers

02/10/2018

Onderzoek


Inleiding

Voor sekswerkers in Nederland zijn het  moeilijke tijden. Door vergunningenstelsels, toezicht en handhaving probeert  de overheid meer grip en zicht te krijgen op de sector. Dit heeft alleen onbedoeld nadelige gevolgen voor de werkomstandigheden en gezondheid van sekswerkers. Steeds minder sekswerkers kunnen voldoen aan de regelgeving en werken zonder vergunning, uit het zicht van de overheid en hulpverlening. Ook zien we een verschuiving van locatie-gebonden naar niet-locatie-gebonden sekswerk, waarbij bijvoorbeeld werken in bordelen en achter ramen wordt ingeruild voor thuis werken en online klanten werven. Hierdoor raken deze sekswerkers uit het zicht van zorg- en serviceaanbieders. Dit heeft niet alleen consequenties voor hen zelf, maar ook voor de aangeboden zorg voor deze groep. Bijvoorbeeld als het gaat om soa-testen. Een veranderend veld vraagt om een daarop anticiperend beleid. Laagdrempelige zorg en het bereiken van de meest kwetsbare groep blijft essentieel om complicaties en overdracht van soa’s te voorkomen. In dit artikel bespreken we 6 manieren om de drempel tot testen te verlagen die je als zorgprofessional kunt inzetten voor soa- en hiv- preventie bij  sekswerkers.

Explorerend onderzoek

In 2016-2017 voerden de Vrije Universiteit Amsterdam en Soa Aids Nederland samen een explorerend onderzoek uit waarin twee vragen centraal stonden:

  1. Hoe kunnen we sekswerkers die zich meer en meer uit  het zicht van beleidsvoerders of gezondheidswerkers begeven blijven bereiken met zorg?
  2. Hoe moet die zorg vormgegeven en aangeboden worden zodat er ondanks deze verandering toch laagdrempelig getest kan worden?  

Sekswerkers, professionals op het gebied van sekswerk, hulpverleners van GGD ’en gezondheidscentra die gespecialiseerd zijn in sekswerk participeerden samen met Soa Aids Nederland in dit onderzoek. Diepte-interviews met een diverse groep van bijna 20 sekswerkers + negen beleids- en gezondheidsmedewerkers en een vragenlijst onder bijna 100 online adverterende sekswerkers brachten relevante  kennis naar voren.

Aan de hand van dit onderzoek en kennis van een nieuw interventietool (WHO et al., 2013) is er voor (zorg-)professionals die werken met sekswerkers een top 6 ontwikkeld om sekswerkers laagdrempelig te testen op hiv en andere soa’s:

1. Combineer online en offline veldwerk

Offline veldwerk, ook wel outreach genoemd, wordt breed ingezet in Nederland. Het is de traditionele manier om sekswerkers op bekende locaties te bereiken. Op verschillende locaties zoals privé huizen, bordelen en ramen krijgen sekswerkers een consult aangeboden waarin testen op hiv en andere soa’s, vaccinatie en counseling aan bod komen.

De vorm van testen op locatie werd omarmd door de sekswerkers binnen het onderzoek en genoemd als één van de belangrijkste laagdrempelige manieren om te testen, die behouden dan wel uitgebreid zou moeten worden.

Echter, juist de groep sekswerkers die adverteert op het internet groeit. Onder deze groep heerst een net zo hard groeiende schuchterheid in verband met regelgevingen waaraan zij vaak niet kunnen of niet willen voldoen. Outreach bereikt deze groep niet. Zonder aanvullende activiteiten vindt maar een klein deel van deze groep de weg naar de spreekuren bij de GGD of een huisarts (Visser et al., 2018). Online veldwerk, aansluitend bij de wijze waarop deze groep klanten werft, lijkt ‘the way to go’.  

Online veldwerk, ook wel internetveldwerk genoemd, is een vorm van veldwerk waarbij sekswerkers op internet benaderd worden met informatie over soa-onderzoek, beschikbaarheid van Hepatitis B vaccinatie, testen op locatie en veilig werken. In de eigen regio worden sekswerkers met dit medium benaderd om bekend te worden met het aanbod van soa-zorg. Professionals die willen starten met internetveldwerk kunnen gebruik maken van het online handboek en ondersteuning van Soa Aids Nederland.

Beide vormen van veldwerk bereiken veelal een andere groep sekswerkers. Een mix van  online én offline veldwerk lijkt de manier om een zo groot mogelijke groep sekswerkers te bereiken.

2. Bied verschillende testmogelijkheden

In dit onderzoek hadden sekswerkers zeer uiteenlopende voorkeuren, bijvoorbeeld:

  • Een aparte poli speciaal voor sekswerkers
  • Een algemene soa-poli waar ook sekswerkers terecht kunnen.
  • Een speciaal prostitutie en gezondheidscentrum  
  • Testen op locatie.

Maak waar mogelijk de testmogelijkheden binnen je gemeente zo groot mogelijk voor sekswerkers en houd rekening met ieders voorkeur.

3. Wees creatief met je middelen om sekswerkers te herinneren aan testen

Het RIVM adviseert in het Draaiboek Consult Seksuele Gezondheid (RIVM, 2016) om sekswerkers minimaal 2 keer per jaar te testen op alle soa’s op alle lichaamslocaties. Naar aanleiding van de individuele risico-anamnese kan het advies zijn frequenter te testen. Mannelijke en transseksuele sekswerkers wordt geadviseerd zich 4 keer per jaar te laten testen.

Er zijn verschillende wijzen waarop je sekswerkers kunt attenderen op de testmogelijkheden. Bijvoorbeeld met kleine visitekaartjes van de GGD die je aan de sekswerker kunt geven. Ook het versturen van Whatsapp of sms-berichten met informatie over testen kunnen sekswerkers herinneren aan testen. Andere manieren die gebruikt kunnen worden zijn kleine visitekaartjes van de GGD die je aan de sekswerker kunt geven. Of verstuur een simpel Whatsapp bericht of sms’je met informatie over testen naar sekswerkers om ze te herinneren aan testen.

4. Extra aandacht voor bepaalde groepen

In het onderzoek bleken niet-Nederlandstaligen, mannelijke sekswerkers met heteroseksueel contact of kwetsbare sekswerkers met hoog risico gedrag het slechtst geïnformeerd te zijn. Informatie moet niet alleen de sekswerkers bereiken, maar het moet ook begrijpelijk zijn. Dat wil zeggen: in de juiste taal beschikbaar én met het juiste taalgebruik geschreven.

Verder lijken aangeboden services soms sterk afgebakend te zijn voor een bepaalde groep, zodat sommigen buiten de boot vallen. Voor hen is simpelweg geen toepasselijke informatie beschikbaar. Denk aan mannelijke sekswerkers met heteroseksuele contacten, die zich niet welkom voelen bij het MSM spreekuur bij een GGD of bij een prostitutie soa-poli voor vrouwelijke sekswerkers. Belangrijk is om informatie zo eenduidig mogelijk te houden, vrij van dubbelzinnigheid. Beperk zorg en services niet tot bepaalde groepen maar maak deze zo laagdrempelig mogelijk. Hier geldt: er is geen gulden middenweg, juist maatwerk is de sleutel tot succes.

5. Soa-testen als preventie

De boodschap moet zijn: “Wacht niet tot je wat hebt maar test je regelmatig”. Blijf daarom soa-testen te allen tijde aanbieden en zorg hierdoor voor normalisatie van regelmatig testen. Zorg ervoor dat preventie tijdens het consult altijd besproken wordt.

6. Werk samen met sekswerkers om sekswerkers te bereiken

De peer-to-peer approach, of voor-sekswerkers-door-sekswerkers aanpak, is bewezen effectief (WHO et al., 2013). Zo werken er in Nederland (ex-)sekswerkers als peer-educators tijdens veldwerk, workshops of op fora en worden er klankbordgroepen georganiseerd voor en door sekswerkers(PROUD, n.d.).  Moeilijk bereikbare groepen en kwetsbare sekswerkers worden door sekswerkers makkelijker bereikt omdat de behoefte en ervaringen van de peer vaak beter aansluiten dan van een hulpverlener.

Conclusie

Dit onderzoek toont aan dat om de diverse groep sekswerkers met het aanbod van soa- en hiv-zorg te bereiken diversiteit en creativiteit nodig is. Veranderingen in wet- en regelgeving en digitale mogelijkheden om klanten te werven maakt het bereiken van deze groep een uitdaging.  Door diversiteit in het zorgaanbod en speciale test- en consultmogelijkheden te garanderen, wordt de zorg laagdrempelig voor alle sekswerkers. De genoemde top-6 is bedoeld als handvat voor zorgprofessionals waarmee sekswerkers beter bereikt kunnen worden met goede zorg. Daarbij geldt het advies:  wees creatief, richt je niet alleen op de meest voor de hand liggende groep en bekijk hoe je de gehele populatie kan meenemen in jouw aanpak. Veel succes!


Bronnen en verder lezen:

  1. Lees het volledige onderzoeksrapport ‘Factors that determine the uptake of HIV/STI testing among sex workers in a changing contexyt of sex work in the Netherlands. An exploratory study.’ 
  2. P&G292 (2018, 8 april). De resultaten van 10 jaar P&G292 op een rij. P&G292. Geraadpleegd op 16 juli, 2018.
  3. PROUD. Strategisch Plan 2016-2018: Niets over ons, zonder ons. Geraadpleegd op 16 kili, 2018.
  4. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) (2016). Draaiboek Consult Seksuele Gezondheid. Hoofdstuk 4: Sekswerker advisering. Geraadpleegd op 16 juli, 2018.  
  5. Visser, M., van Aar, F., Op de Coul, E. L. M., Slurink, I. A. L., van Wees, D. A., Hoenderboom, B. M., ... & Nielen, M. (2018). Sexually transmitted infections in the Netherlands in 2017 RIVM.
  6. World Health Organization (WHO), United Nations Population Fund, Joint United Nations Programme on HIV/AIDS, Global Network of Sex Work Projects, The World Bank (2013). Implementing comprehensive HIV/STI programmes with sex workers: practical approaches from collaborative interventions. Geneva, World Health Organization, SWIT.
  7. Soa Aids Nederland, PROUD, De legale facade, Sekswerkbeleid: hoe kan het anders?
Delen

Alle SekSoa Magazine artikelen zijn terug te vinden in ons archief

Bekijk archief